Actueel

Dierenheuvel

Huisdieren kunnen voor bezitters ervan soms een enorme emotionele waarde hebben. Onder gebruikers en bezoekers van het Gedenkbos bleek behoefte aan een veld om de as van geliefde honden en katten te begraven. Aan die behoefte wordt nu tegemoetgekomen. Alles wat het respectvol gedenken waard is, mag een plaats krijgen in het Gedenkbos.

Ten oosten van het ven, achter het Berkenveld, ligt een heuveltje waarop al de as van enkele honden begraven is. Deze ‘Dierenheuvel’ heeft nu een afbakening gekregen met boomstammen en krijgt naambordjes. Voor eenmalig € 50 kunt u hier een plekje inrichten voor uw overleden huisdier en dat markeren met een struik of plantjes, met een aandenken van natuurlijk materiaal (een gegraveerde houtschijf bijvoorbeeld) of met een boompje.

Subsidie voor natuurproject in Gedenkbos

Dalkruid

Deze week is door de Provincie goedkeuring gegeven aan een project dat het Gedenkbos een grote natuurimpuls kan geven. Met subsidie uit de stimuleringsregeling BBB 2020 (Biodiversiteit Brabants Boslandschap 2020), krijgt het bos in de komende vier jaar een enorme stimulering in bosverjonging en biodiversiteit, onder uitvoerige ecologische begeleiding van de Bosgroep Zuid-Nederland. De activiteiten zullen gericht zijn op drie onderdelen: ontzuring van de zure en arme bosbodem, de herintroductie van bosflora en de aanplant van toekomstbomen.

Witteklaverzuring

Nieuwe soorten
Een gevarieerd bos is een bos met een gelaagde vegetatieopbouw: een kruidlaag, een struiklaag en een boomlaag. Op de bodem zullen soorten verschijnen als dalkruid, salomonszegel, bosanemoon, witteklaverzuring, bosgierstgras, eenbes, boskortsteel en slanke sleutelbloem. In de struiklaag komen hazelaar, meidoorn, hulst en spaanse aak.

Als toekomstbomen voor de boomlaag worden winterlindes, esdoorns, haagbeuk en ratelpopulier aangeplant. Totaal zo’n 250 planten per hectare, dat zijn er 2500 voor het hele gedenkbos. Binnen het project is voorzien in vier jaar lang ‘jeugdverzorging’ voor de nieuwe aanplant. Het hele project zal worden begeleid met communicatie (borden, folders), een presentatie en met excursies.

‘Kloempen’
In het bos zullen zogenaamde kloempen verschijnen, vrijgemaakte stukken bos van 10 bij 10 of 15 bij 15 meter die als een soort bos-oases worden ingevuld. De stukken worden beplant en opgebouwd van lage bosflora tot struiklaag, met in het midden een toekomstboom. Vanuit zo’n kloemp kan bosvariatie zich over de rest van het bos verspreiden.

Bodemontzuring met steenmeel
Veel bosbodems zijn verzuurd. Door zure regen en invloed van kunstmest hebben de bosbodems sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw een verzuring ondergaan die ze niet meer te boven zijn gekomen. Dat geldt in het bijzonder voor de arme zandgronden in Brabant met hun vaak eenzijdige dennenbossen. Die houden met hun verzurende en eenzijdige bodems van dennennaalden een gezonde bodemontwikkeling tegen. Allerlei bodemleven, van bodemflora tot regenwormen en insecten, kan pas (weer) floreren als de bodem minder zuur is. Met een eenmalige toediening van natuurlijke kalk kan de bodemzuurgraad zich herstellen. Steenmeel is vermalen steenrots die kalk aan de bodem afgeeft over een periode van naar schatting dertig jaar. In die periode moeten de nieuwe bodembedekkers en de nieuwe struiken en bomen in staat zijn zelf een gezondere bodem met nieuw leven tot stand te brengen.

Een onderdeel van het project is het opbrengen van 100.000 kilo steenmeel, een kilo per vierkante meter. Dat zal wellicht een spectaculaire vorm krijgen. Om geen schade aan het bos toe te brengen, kan het steenmeel het best vanuit de lucht over het bos verspreid worden, met een helikopter. Vanaf een laadplaats in de buurt zal de helikopter vele tientallen keren met een lading over het bos vliegen. Het bos wordt dan afgezet zodat er geen bezoekers kunnen zijn.

Graffitykunst op keet in Gedenkbos

Dit voorjaar heeft het Gedenkbos een verblijfskeet cadeau gekregen van Natuurmonumenten. Die keet is door vrijwilliger John aan de binnenkant opgeknapt en afgetimmerd. Maar de afgebladderde buitenkant bleef onaantrekkelijk. Graffityspuiter Sofian Schrauwen heeft daarom op de buitenkant een passend en aantrekkelijk bostafereel gemaakt. Hij maakte een verschuivend natuurpatroon waarin de oplettende kijker de vier seizoenen kan zien, van bosanemoontjes in het vroege voorjaar tot herfstkleuren in het najaar. In dat landschap bewegen spechten, dassen, mestkevers, uilen en andere dieren.

Paddenstoelen in juli?

Volop zomer maar ook volop paddenstoelen in het Gedenkbos. Een eerste reactie: is de natuur van slag? Je associeert paddenstoelen met nattigheid, mist en kou. Toch is het volgens kenners niet vreemd. Het is geen teken dat de natuur in de war is. Paddenstoelen komen het hele jaar wel voor en hebben hun piek in de herfst. Ze hebben een voorkeur voor vochtig weer.

Gezien het weer van de afgelopen tijd, niet te warm en met regelmatig regen, is hun verschijning dus niet zo vreemd. Dit jaar werd het erg droge en warme voorjaar gevolgd door regen in juni en juli. Na droog en warm weer kan een zomer voor de natuur kennelijk toch aanvoelen als een soort herfst.

Watervoorziening in het Gedenkbos

Februari is dit voorjaar weliswaar een natte maand geweest, maar daarna was het een lange periode extreem droog. In april viel in de regio Tilburg slechts 5 mm water, en in mei was dat met 12 mm niet veel meer. Het langetermijngemiddelde over die maanden is 48 en 61 mm. Dit jaar is er in die maanden dus maar 10 tot 20% gevallen van wat er zou moeten vallen. Dat tekort is vervolgens in de maanden juni en juli, met normale gemiddelde regenval, niet gecompenseerd. Een watertekort in het bos is het gevolg.

Aan de zuidkant van het Gedenkbos is in 2019, na de extreme zomers van 2018 en 2019, een put geslagen waaruit grondwater kan worden opgepompt. Dat water staat daar in watercontainers klaar voor gebruik. Aan die kant van het bos is dat de enige reservebron van water.

In het noorden van het Gedenkbos haalden we het water tot nu toe uit het ven dat daar ligt. Maar na de droogte van dit voorjaar is de waterstand van het ven sterk gedaald. Als de droogte doorzet of als er een hittegolf komt, valt het ven tot de winter droog. Daar zijn we op vooruitgelopen door bij het ven een put te laten slaan. Die zit tot 10 meter diep en komt op die manier royaal bij het grondwater, dat ongeveer 4 meter diep zit. Met een motorpomp wordt daaruit water opgepompt. Bij de put zijn drie watercontainers van in totaal 3300 liter geplaatst met uitloopbakken waar iedereen uit kan putten die iets geplant heeft in het bos. De (lelijke) containers zijn afgetimmerd met grof ‘aanzaaghout’ van eiken, een afvalproduct uit de houtindustrie. Met de containers blijft er water beschikbaar in het Gedenkbos.

Jonge vogels in het Gedenkbos

De vele vogelhuisjes op de gedenkvelden hebben in mei heel wat vogels naar het gedenkbos gelokt. Sommige vogels gaven echter toch de voorkeur aan een zelfgemaakt ‘huisje’ …

Voedselbomen aangeplant

Honingbes

Op 22 en 23 maart zijn in het gedenkbos zo’n 30 soorten fruit, bessen en noten aangeplant. Dit is gebeurd onder deskundige begeleiding van voedselboskenner Anton Vos van Bosadvies.com. Hij selecteerde bijzondere soorten en rassen van bomen en struiken die thuishoren in een voedselbos en zocht ook de plaatsen waar die het beste konden staan. Het Gedenkbos is nu verrijkt met een notenplantage (op en rondom uitstrooiveld Sparrenbos), een zone met oudhollands fruit (op het Sporkveld) en een zone met nieuwhollands fruit (op en rond het Berkenveld). De plantgaten zijn verrijkt met compost en worden regelmatig van water voorzien.

Ongewone soorten
De rode bes is aangeplant, maar ook onbekendere bessoorten als honingbes, eetbare lijsterbes, gele kornoelje, Amerikaanse blauwe bes, olijfwilg, duindoorn en Drentse krent. Onder de fruitbomen zeldzamere soorten kers, stoofpeer, pruim en appel, maar ook zandperen (hier links) en mispels. Wie kent ze nog en wie eet ze nog? De notenzone is zo nodig nóg wat bonter: de zwarte noten en tamme kastanjes worden omringd door maar liefst zes soorten hazelaars (die hazelnoten leveren) en grote exemplaren van de Turkse hazelaar. Het onbekendst zijn waarschijnlijk de Kiespijnboom (ook: Sechuanpeper) waarvan de pepers helend en pijnstillend zijn, en de ‘Franse uiensoepboom’, ook wel Chinese mahonie genoemd (hier rechts).

Oogsten
Door de nieuwe aanplant zal er in het Gedenkbos in april een bont geheel aan bloesem te zien zijn. Nog mooier is het natuurlijk als in het najaar een grote diversiteit aan vruchten en noten verschijnt. In het plantjaar zelf nog een eerste voorzichtige opbrengst, maar als het goed gaat in de komende jaren steeds meer. En het voedselbos is zeker niet alleen bedoeld voor menselijke bezoekers van het Gedenkbos: ook vogels en bosdieren zoals de eekhoorn zullen kunnen genieten van de rijke variatie aan vruchten en noten. Zo zal de diversiteit van aangeplante voedselbomen bijdragen aan de biodiversiteit van het bos.

Mispel

Donatiebomen
Diverse gebruikers van gedenkveldjes hebben een bedrag van € 50 gedoneerd voor het aanplanten van een grotere fruit- of notenboom. Die bomen zullen op een passende manier een vermelding krijgen van degene voor wie de boom is geplant of aan wie die is opgedragen. Alle gulle gevers willen we graag hartelijk danken voor hun persoonlijk bijdrage aan een rijker en gevarieerder Gedenkbos. Het voornemen is om in het najaar de zones met voedselbomen in het Gedenkbos verder uit te breiden. Meer informatie over het adopteren of doneren van een voedselboom staat onder het kopje Informatie.

Februari-regen goed voor het bos

De vele regen die in februari is gevallen heeft het Gedenkbos goedgedaan. Het ven staat weer vol water, heel anders dan in augustus toen zelfs na uitdieping niet meer dan twee kleine poeltjes resteerden.

Ook voor de gedenkbomen, kerstbomen en andere jonge aanplant is de stijging van het grondwaterpeil heel welkom.

Gedenkveldje – het kan ook anders

Nagenoeg alle gedenkveldjes in Gedenkbos De Spinder zijn omringd door houtwallen. Maar het kan ook anders, en sinds kort is dat ook te zien in het bos. Een andere vorm is bijvoorbeeld een paalkransveld. Het heeft iets weg van hoe de Keltische volkeren duizenden jaren geleden – ook in Brabant, kijk naar de graven op de Regte Hei bij Goirle – hun grafmonumenten maakten. Aan de zuidkant van het Gedenkbos ligt een veldje dat enkel omringd is door berkenpalen met (daar) in het midden een grote zwerfsteen. En aan de noordkant is op een verhoging een paalkransheuveltje gemaakt (zie foto) afgezet met 12 berkenpalen en een reling van berkenhout. In het midden een bestaande boom die in dit geval geaccentueerd en bekroond is met een zeshoekige zitbank, gemaakt van prunushout uit het Gedenkbos. Zo kan het dus ook.

Nieuwe kerstbomen in Gedenkbos

Begin 2019 hielden wij een actie om kerstbomen-met-kluit een tweede leven te geven in het Gedenkbos. De oproep en de ophaalactie waren een succes, maar het weer in de maanden daarna gooide roet in het eten. 95% van de opgehaalde bomen legde helaas het loodje in de droogte van het voorjaar en de hittegolf in de zomer. Vanwege die ervaring vonden we het te veel werk en risico om de actie te herhalen.

Wat ook meespeelde is dat kerstbomen vaak veel te lijden hebben doordat ze minstens vier weken ‘boven de grond’ staan. Ze worden in november geoogst, staan een tijd te koop, komen dan in een warme woonkamer terecht, gaan na een paar weken ineens weer de kou in, en krijgen tussendoor vaak te weinig en soms juist te veel water.

Dit jaar hebben we het daarom anders aangepakt. Geen ophaalactie, wél kerstbomen. Bij kerstbomenkweker Dingemans waren half december kerstbomen over die anders omgezaagd zouden worden. De vrijwilligers van het Gedenkbos hebben er 65 uitgegraven en ze nog dezelfde dag in het Gedenkbos geplant. Rondom uitstrooiveld ‘Sparrenbos’ is daarmee een groene wal van kerstbomen opgetrokken. Daardoor is dit veld nu duidelijker gemarkeerd in het bos en van een afscherming voorzien.

Toch kerstbomen afgeven?

Hebt u héél goed voor uw kerstboom-met-kluit gezorgd? En zou u hem toch héél graag een tweede leven in het bos geven? Als u de boom zelf aflevert, zullen we die een plaatsje in het bos geven. Afleveren kan door de kerstboom achter te laten bij de slagboom van het Gedenkbos, tegenover huisnummer 1 aan het Spinderspad. We gaan de boom dan toch planten en zullen ons best doen om de boom een eventuele warme zomer door te helpen.

Herfst 2019 in het Gedenkbos

Nieuwe gedenkvelden

Uitbreiding gedenkzone
De vraag naar gedenkveldjes blijft toenemen. Verschillende belangstellenden stonden zelfs even op een wachtlijst. Daarom is sinds september een flinke nieuwe zone met veldjes aangelegd, ten zuiden van uitstrooiveld Sparrenbos. Tussen het hoofdpad en de sloot ten zuiden daarvan zijn tot half oktober 19 nieuwe gedenkveldjes gemaakt. Dat bosdeel is door de vrijwilligers (Frans, Gerrit en Peter) ontdaan van Amerikaanse vogelkers, dode bomen zijn opgeruimd, grote dennenbomen zijn opgesnoeid en het verspreide dode hout is in houtwallen verwerkt. Belangstellenden en bosbezoekers hebben inmiddels al 8 van die 19 nieuwe gedenkveldjes gereserveerd. Het aantal gedenkveldjes in het Gedenkbos komt hiermee op ruim 60.

Nieuw: Sporkveld
Ook de belangstelling voor het eenvoudig begraven van as op een collectief uitstrooiveld neemt gestaag toe. Begin 2019 is het Gedenkbos een samenwerking aangegaan met Crematorium Tilburg. Nabestaanden die daar een familielid hebben laten cremeren, worden gewezen op de mogelijkheid om de as in de natuur van het Gedenkbos te begraven. Zo’n twintig families hebben dat inmiddels gedaan op uitstrooivelden Sparrenbos en Berkenveld. Zij krijgen een houtschijf die gegraveerd kan worden en een voetstuk van stamhout waar die schijf op bevestigd kan worden. Vanwege de toenemende belangstelling is in het Gedenkbos in september een groot nieuw uitstrooiveld aangelegd, tegenover het veel kleinere Berkenveld. Dit Sporkveld, genoemd naar de vele sporkstruiken die daar staan, is zo’n 1200 m2 groot en aan de achterkant voorzien van een hoge houtwal van 60 meter lang.

Opnieuw droge zomer

Na de extreem hete en droge zomer van 2018 is er in het voorjaar en de zomer van 2019 opnieuw te weinig neerslag gevallen. En dat had op allerlei fronten gevolgen voor het Gedenkbos.

Poel uitgediept
In het noorden van het Gedenkbos ligt een klein vennetje uit de jaren zestig van de vorige eeuw. In 2018 is dat ontdaan van overhangende bomen. In het voorjaar hebben we met een kleine loader deze poel wat uitgediept. Dat bleek in de zomer niet voldoende om het water vast te houden. Door de dalende grondwaterstand leek de poel te gaan droogvallen. Maar de poel is ook nodig om water te putten voor de diverse nieuwe bomen die op gedenkveldjes zijn geplant. In augustus is daarom met een minigraver nog eens 1,5 meter dieper gegraven en zo’n 150 kubieke meter zand uit de poel als helling opgeworpen. Daarmee is de grondwaterstand weer ‘ingehaald’ en is er water in de poel gebleven. Nu er sinds half september redelijk wat regenval is, is de waterstand in de poel weer licht gestegen.

Herstellende struiken
Door de regen sinds half september zijn er deze herfst gelukkig ook veel paddenstoelen en prachtig groene mosvelden in het Gedenkbos. Maar de droogte van 2018 en 2019 tekent zich nog duidelijk af in het bos. Veel hoge lijsterbessen en grotere sporken van 2 tot 5 meter hoog leken in 2018 afgestorven. Maar een lichtpuntje is dat ze in een deel van de gevallen onder aan de stam toch weer opnieuw beginnen. Het leven had zich onder de grond teruggetrokken en de groeikracht uit de wortels is alsnog naar boven gekomen. De vrijwilligers zagen dan de grote dode stammen af om te voorkomen dat die stammen de hele struik omtrekken, want dan zou het alsnog verkeerd aflopen voor de jonge loten.

Kerstbomenveld
In januari 2019 werden bij particulieren ruim 100 kerstbomen-met-kluit opgehaald en vervolgens in het Gedenkbos geplant. In juni sloeg wekenlange droogte toe en in juli kwamen daar temperaturen van meer dan 40 graden overheen. Deze opeengestapelde droogte in de bodem was helaas funest voor het allergrootste deel van de kerstbomen. De wortelkluit van kerstbomen is meestal te klein om een boom in een droge bodem van genoeg water te kunnen voorzien.  Momenteel zijn er van de ruim 100 bomen nog 7 in leven. Die zullen de winter waarschijnlijk groen doorkomen.

Het geringe resultaat van de plant-actie en de grote inspanning die daarvoor gedaan is, is reden om de kerstbomenactie niet te herhalen.

Voedselbomen in aantocht
Eind september is met bosinrichter Anton Vos van Vos Bosadvies uit Heeze een uitgebreide inventarisatie gemaakt van voedselbomen en -struiken die de komende maanden het bos komen verrijken. Op allerlei opengevallen plaatsen zullen mooie solitaire noten-, kastanje en kersenbomen komen te staan. Goed voor zowel dier als mens. Maar ook onbekendere soorten als zandpeer en kweepeer zullen vertegenwoordigd zijn. Verder zullen struikbosjes van hazelnoot en krentenboom geplant worden en ook nog allerlei onbekendere soorten voedselbomen en -struiken. Zodra de lijst van te planten soorten bekend is, zal op deze website een uitgebreidere toelichting volgen.

Gedoneerde voedselbomen
Enkele families hebben aangegeven dat ze buiten hun gedenkveld graag een bedrag willen doneren voor voedselbomen die geplant gaan worden. Een mooi initiatief, waar we als organisatie erg dankbaar voor zijn. Deze wat grotere fruitbomen zullen zoveel mogelijk vlak bij de begraafplaats komen van de familie die de donatie heeft gedaan. Bij of aan deze bomen zullen we een houtschijf bevestigen met de naam van de degene aan wie de boom is opgedragen.

Lente 2019

Bloesem, bijen en honing
De krentenbomen zijn inmiddels uitgebloeid, maar de sporken trekken nu in mei volop bijen en de bloei van de acacia’s staat voor de deur. In Gedenkbos De Spinder staan elk jaar 20 tot 25 bijenvolken. Imkerij Beezzzz verhuurt de bijen in het voorjaar echter eerst aan kwekers. Die tijd staan de bijen even niet in het bos. In de kassen worden onder meer aardbeienplanten bevrucht door bijenvolken. Maar eind mei komen de bijen terug in het Gedenkbos. De rest van het jaar kunnen de bijen daar honing verzamelen. Niet alleen van de acacia’s die nog gaan bloeien, maar tot aan november ook van het voortdurend doorbloeiende – en massaal aanwezige – sporken.

Droogte 2018/2019
De extreme droge zomer van 2018 laat in 2019 nog steeds zijn sporen na. Het grondwater is nog minstens een meter te laag. En helaas laat ook de regen het dit voorjaar afweten. Dat is goed te zien aan het vennetje in het noorden van het Gedenkbos. Daar staat nu nog een halve meter water in terwijl dat in het voorjaar anderhalve meter behoort te zijn.

In de zomer van 2019 lieten veel lijsterbessen door de droogte als eerste hun blad vallen. De vrees was toen dat veel grote struiken het loodje zouden leggen. Dat is voor een deel ook geval geweest, maar opmerkelijk is dat veel struiken aan de onderkant opnieuw zijn begonnen. Het leven in de wortels onder de grond is gebleven. De natuur herstelt zich vaak wonderwel.

Vogelhuisjes
Veel gebruikers van gedenkveldjes hebben behoefte aan een aankleding met kleine knusse dingen als vetbolletjes, vogelhuisjes en vogelkastjes. Die kastjes worden in veel gevallen al snel ingenomen door allerlei soorten mezen. Maar soms trekken ze ook zeldzamere soorten. In het zuiden van het Gedenkbos heeft een bonte vliegenvanger z’n intrek genomen in zo’n vogelkastje. Zo voegen de extra attributen – zoals ook insecten- en bijenhotels – iets toe aan de variatie in het bos.

Nieuwe bomen
In april zijn met subsidie van Interreg (een EU-fonds voor grensoverschrijdende projecten) in het Gedenkbos ruim 1700 loofbomen geplant. Hebben die het niet erg moeilijk in dit droge voorjaar? Groenadviesbureau Anton Vos heeft bij het planten de jonge bomen bij de wortels van gel-korrels voorzien, die heel veel vocht aantrekken en de wortels van een watervoorraad voorzien. Die keus lijkt de redding voor de jonge bomen, want ondanks de droogte ontspruiten ze bijna allemaal. Het bos is verrijkt met beuken, eiken, hazelaars, esdoorns, lindes en kastanjes. Zij moeten op den duur van het eenzijdige dennenbos een gevarieerd gemengd bos maken.

Los van deze grote plantactie planten ook steeds meer gebruikers van gedenkveldjes waardevolle bomen, die een verrijking zijn voor het bos. Grotere trompetbomen, lindes, treurbeuken, kastanjes en kornoeljes hebben een plaatsje gekregen. Die afzonderlijke bomen krijgen bij grote droogte met gieter en emmer extra water.

Slagbomen over Spinderspad voor paddentrek

Het Spinderspad is de hele maand maart met een slagboom afgesloten aan de zuidkant bij de Baan achter de Plakken, bij de Galgeneindseweg, en bij de Bergstraat met een halve slagboom, waar alleen bestemmingsverkeer mag passeren (ook voor het Gedenkbos!). Veel bezoekers stellen er vragen over.

De slagbomen worden door Natuurmonumenten aangebracht in de periode van de paddentrek. Vanuit natuurgebied Huis ter Heide is er in het vroege voorjaar een trek over het Spinderspad richting diverse poelen aan de oostkant. Die trek werd in het warme laatste weekend van februari al verwacht maar lijkt niet meteen massaal op gang gekomen. Inmiddels zwermen in het Gedenkbos wel de eerste bijen en hommels in de bloeiende kornoelje en zijn in het vennetje al diverse salamanders gesignaleerd.

Gedenkbos vol groene kokers

Een bos vol groen kokers – wat is daar aan de hand? Ook die vraag stellen diverse wandelaars in het Gedenkbos. In de tweede helft van februari zijn in het bos 1700 inlandse loofbomen geplant. Zij moeten eraan bijdragen dat de eenzijdige (en bodemverzurende) dennenbossen op arme zandgronden op termijn vervangen worden door loofhoutsoorten die hier van huis uit thuis horen. Daarom zijn er winterlindes, gewone esdoorns, Noorse esdoorns, veldesdoorns, hazelaars, beuken en wintereiken geplant. De bladeren van al deze bomen zullen de bodem verrijken, minder zuur maken en meer humus geven.

Groeikasjes
Elke koker beschermt één jonge boom tegen beschadiging door reeën en bevordert de groeikracht door het groeikaseffect van de koker. Maar elke koker staat ook voor ongeveer 15 jonge bomen die in een cirkel rond de koker zijn geplant. Het idee daarachter is dat ook als alle jonge plantlingen zouden worden opgegeten of anderszins verloren zouden gaan, er dan van elke groep toch minstens één nieuwe boom overblijft omdat die in een koker beschermd wordt. Álle plantlingen een koker geven zou duizenden euro’s gekost hebben en niet efficiënt zijn.

Landschapsadvies
Ingenieur Anton Vos van Vos Bosadvies uit Heeze heeft met vier medewerkers vier dagen gewerkt om alle bomen te planten. Daarbij is goed naar het landschap gekeken en advies gegeven over hoe een toekomstig bos eruit kan zien. De loofbomen zijn niet zomaar door het hele bos geplant maar bewust geplaatst in een randstrook langs het Spinderspad, in groepen op hoeken van wandelpaden, op bepaalde open plekken, en als onderbeplanting op plaatsen waar in de toekomst dennen zullen wegvallen.

Voedselbosbomen
Bepaalde markante plekken en open plaatsen zijn opengehouden voor verdere aanplant komend jaar. Dan zullen er zogenaamde voedselplantages worden ingericht met mispelbomen, kweeperen, notenbomen, kersenbomen, krentenbomen en kastanjes. Zo kan de wandelaar terloops tijdens het wandelen in verschillende seizoenen een vruchtje meepikken uit de natuur. En ook voor vogels en wild zullen noten en vruchten een welkome bron van voedsel kunnen vormen.

Tweede leven voor 100 kerstbomen

Het zijn eigenlijk de verschoppelingen onder de koopbomen. Kerstbomen staan 6 tot soms 10 jaar bij een kweker, worden dan geoogst, mogen in december vier weken lang een huiskamer sieren, en eindigen daarna bij de kliko of op z’n best op de composthoop of in de versnipperaar. Maar kunnen kerstbomen niet gewoon een tweede leven krijgen? Dat was het experiment voor Gedenkbos De Spinder. Roep mensen op hun kerstboom met kluit goed te verzorgen, haal de bomen op, en herplant ze tot een sparrenbosje in bestaande natuur.

Eenzijdig van soort zijn kerstbomen niet, in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt. We horen vaak ‘Nordman’, alsof dat de enige soort kerstboom is, maar in de praktijk gaat het om een grote variatie aan soorten. We kregen aanmeldingen van Koreaanse en Servische blauwsparren, maar ook sparren met bijna poëtische namen als Abies fraseri en Picea omorika.

Op 64 adressen in Tilburg en omgeving werden totaal 100 kerstbomen opgehaald in de dagen na Driekoningen. Daarvan zijn er in het Gedenkbos ongeveer 85 op een apart veld bijeengezet. Redelijk dicht op elkaar, zodat het bosje kan dichtgroeien en op die manier beschutting kan geven aan reeën en klein wild. 15 exemplaren zijn aan de rand van strooiveld ‘Sparrenbos’ geplant, waar ze dit veld sieren, afschermen en markeren.

Strooivelden in samenwerking met Crematorium Tilburg

Begin december is Gedenkbos De Spinder een samenwerking aangegaan met Crematorium Tilburg. Bij dat crematorium melden zich nabestaanden die de as van de overledene graag in de natuur zouden willen uitstrooien. Een dergelijk uitstrooiveld in de bossen past binnen de opzet van Gedenkbos De Spinder. Daarom zijn op het landgoed twee velden gemaakt die voor dat doel te gebruiken zijn. Voor het persbericht over deze samenwerking klik hier.

Ten noorden van het ven in het Gedenkbos is onder een tiental hoge sparren een uitstrooiveld van ongeveer 300 m2 ingericht met de naam ‘Sparrenbos’. Dit veld ligt onder dichte bomen en is gemarkeerd en omcirkeld door een houtwal en boomstammen.  Door de dichte sparrentakken biedt dit veld een speciale rust en afzondering ten opzichte van het omringende bos. Onder de bomen komen in driehoeken dikke stammen te liggen waarop een houtschijf aangebracht kan worden als aandenken aan de overledene.

Ten zuiden van hetzelfde ven is op een open veld nog een ander uitstrooiveld ingericht, genaamd ‘Berkenveld’, voornamelijk begrensd door berkenbomen. Het veld van ongeveer 200 m2 bestaat uit gras en heide is omringd door bestaande bomen en verder afgezet met boomstammen. Het ligt op een zonnige, open plaats in het bos, maar is door de afzetting met bomen en boomstammen duidelijk gemarkeerd en afgezonderd.

Nabestaanden kunnen bij het Crematorium Tilburg hun voorkeur voor verstrooiing in het Gedenkbos aangeven. Als zij de as ophalen in het crematorium maakt de beheerder van Gedenkbos De Spinder een afspraak voor een gelegenheid om as te verstrooien. Nabestaanden krijgen een houtschijf  van hardhout om daar de naam van en eventueel een korte boodschap voor de overledene op te zetten. Deze houtschijf wordt door de beheerder bevestigd op een boomstam aan de rand van het strooiveld als herinnering aan de verstrooiing. Voor deze dienst wordt een donatie gevraagd van € 50 als bijdrage aan de kosten van het Gedenkbos.

Aanplant loofbomen en plukbosbomen

De komende maanden zal het gedenkbos verrijkt worden met honderden loofbomen. De opzet is om de dominantie van dennenbomen te doorbreken en uiteindelijk van een eenzijdig dennenbos een gemengd bos te maken. 

Europees Fonds
De aanplant is mogelijk gemaakt met subsidie van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. In een groot gebied in Brabant worden 400.000 inheemse loofbomen aangeplant om biodiversiteit te bevorderen en de ecologische veerkracht – zeker ook in verband met klimaatverandering – van bossen in Brabant te vergroten. De dennenbossen op de arme zandgronden in Brabant dienen gevarieerd bos te worden. Daarmee worden de pioniersbossen die veelal op heidegebieden geplant werden nu opgevolgd door soorten die ook bodemverbeterend werken, zoals esdoorns en lindes. Door een betere bodem kan een bos beter water vastgehouden. En ook wintereiken wordt aangeplant omdat deze beter bestand zijn tegen de toenemende droogte.

Toekomstbomen
De loofboomsoorten zijn ook in staat om te concurreren met de in Brabant alom voorkomende Amerikaanse vogelkers, die door zijn dominantie ook wel bospest wordt genoemd. Het streven is verder om een deel van de loofbomen alle ruimte te geven in het bos en tot grote zogenoemde ‘toekomstbomen’ te laten uitgroeien.
Op open plekken en ook onder bestaande bomen zullen alleenstaande loofbomen maar ook groepjes jonge bomen komen te staan, waarvan een deel met beschermende kokers. Het gaat om de volgende inheemse loofhoutsoorten: winterlinde, beuk, wintereik en drie soorten esdoorns (gewone, Noorse en veldesdoorn).

Plukbos
Voor het Gedenkbos komt er een speciale aanpassing. Een deel van de aan te planten loofbomen zal bestaan uit bomen die vruchten en noten geven. Het Gedenkbos wordt namelijk ook een plukbos. Als de nieuwe bomen groot genoeg zijn, kunnen bezoekers in het bos ook noten, kastanjes, hazelnoten en kersen plukken.

De uitvoering van het project wordt begeleid door ir. Etiënne Thomassen van de Bosgroep-Zuid uit Eindhoven.

Bosbodemonderzoek Universiteit Leuven

In het Gedenkbos komt u genummerde bomen en bladkorven tegen. Die staan daar niet zomaar. Een groep medewerkers van de KU Leuven doet in het Gedenkbos onderzoek naar bosbodems: de invloed van de Amerikaanse vogelkers op verrijking van de humuslaag en het tegengaan van verzuring in het bos.
Onderzoekers Bart Nyssen en Ellen Desie van het Departement Aard- en Omgevingswetenschappen nemen in het bos grondmonsters en meten de biomassa en voedingsstoffen die bomen aan het bos toevoegen.

Arme zandgronden
De bossen op de arme zandgronden in Midden-Brabant hebben een beperkte humuslaag. In het verleden waren deze arme gronden vaak heidegebied. In de laatste eeuw is daar in veel gevallen eenzijdig productiebos van dennenbomen geplant. Dennenbomen voegen weinig meer aan de bodem toe dan dennennaalden, die weinig voedingsstoffen bevatten. Mede om die reden is in het verleden de Amerikaanse vogelkers aangeplant. Die doet het heel goed op arme gronden en voegt met afvallend blad en vruchten wel veel toe aan de humuslaag. Maar die vogelkers werd ook een plaag. In Brabant bestrijdt Natuurmonumenten met wel 100 vrijwilligers de verbreiding van deze dominante exoot, omdat veel bossen inmiddels vol staan met deze soort.

Bosbodems verrijken
Maar de Amerikaanse vogelkers heeft dus ook een goede invloed op de vorming van een humusrijke bosbodem. Kan deze soort toch een nuttige functie vervullen en ingezet worden om
bosbodems te verrijken en zo bij te dragen aan een betere bodem voor bijvoorbeeld inlandse eiken? Dat is een van de vragen die de KU Leuven onderzoekt. Zij meten hoeveel voedingsstoffen er in bladeren zitten en hoeveel humusvormend materiaal er ontstaat in een omgeving met alleen inlandse eiken, en hoe groot die vorming is als er ook veel Amerikaanse vogelkers aanwezig is. Daarvoor gebruiken ze de bladkorven. Die vangen de afvallende bladeren op. De onderzoekers analyseren vervolgens de opbrengst aan bladeren in de verschillende korven.

Door de positieve eigenschappen van de vogelkers te meten, is het mogelijk adviezen uit te brengen over de inzet van humusverbeterende soorten ten dienste van soorten die men uiteindelijk wil bevorderen, zoals inheemse eiken, lindes en esdoorns. Dat is het verhaal achter de genummerde bomen, de bodemmonsters en de bladkorven in het Gedenkbos.

Nazomer 2018

Spinderhoning
De eerste officiële Spinderhoning is geoogst! Koudgeslingerd door imkerij Beezzzz, die in mei ruim 20 bijenvolken in het Gedenkbos had geplaatst. De bomen en struiken hebben, ondanks de droge zomer, genoeg voedsel geboden voor de bijen, getuige de mooie oogst.

Boomkunstwerk ‘Dryade’
Op de hoek van Gedenkbos De Spinder, op de kruising Spinderspad-Bergstraat, staat sinds half september een boomkunstwerk van het Gedenkbos. Het beeld van 2,5 meter hoog trekt veel bekijks en bracht de eerste weken elke dag tientallen fietsers en wandelaars ertoe om foto’s van het kunstwerk te maken.

Het boomkunstwerk is gemaakt door houtsculpturist Hans Nijmeijer uit Ambt-Delden (bij Hengelo). Op www.boomkunst.nl is in foto’s een deel van zijn verdere werk te vinden. Hij kreeg van ons het verzoek uit een dikke eik een boomnimf – een zogenoemde dryade, bij de Grieken een charmante halfgodin die het bos beschermt – te zagen. Met een geweldig resultaat. Zie de foto’s.

De uitgekozen boom had in het verleden al twee van de drie opgaande stammen verloren doordat deze over de weg hingen en weggesnoeid moesten worden. Die twee stammen zijn gebruikt voor de opgaande armen van de Dryade. We gaan ervan uit dat de boom gewoon blijft leven. Van de omvang is minstens 60% van de schors behouden; de derde opgaande stam gaat met een gezond bladerdak naar 12 meter hoogte.

Ven uitgegraven en hersteld
In de jaren zestig van de vorige eeuw is op het landgoed een klein ven uitgegraven om zand te winnen en water beschikbaar te hebben voor de bouw van bungalow ‘Het Zonneke’ op het naastgelegen perceel. Dit ven valt meestal in de loop van de zomer droog, maar is tot die periode van het jaar een verzamelplaats voor kikkers, padden, libellen en drinkende reeën. In de loop van tientallen jaren was het ven ver dichtgegroeid door overhangende bomen en overdadige begroeiing in het water. Die situatie is in september rechtgezet. Aan de zuidzijde zijn zeven dikke dennen weggehaald om meer licht op het ven te laten vallen. En een kraan heeft de humuslaag in het ven uitgeschraapt tot op het witte zand en een gedeelte van het ven uitgegraven tot er grondwater in kwam te staan.  De volgende ochtend bleek dat het water in het ven al direct was ontdekt: de afdrukken van vele tientallen reeënpoten aan de waterkant getuigden daarvan.

Toegangswegen en slagbomen
Aan het Spinderspad is het Gedenkbos op twee plaatsen met een weg toegankelijk gemaakt. Die wegen zijn in september met een kleine loader geschaafd, zodat de vrijwilligers voor onderhoud en beplanten ook met een auto met aanhanger in het bos kunnen komen. Nu de grote graspollen zijn verdwenen, maken de paden ook het wandelen een stuk comfortabeler.

In augustus zijn voor die toegangswegen aan het Spinderspad slagbomen aangebracht met de naam ‘Gedenkbos De Spinder’. De slagbomen zijn gemaakt uit verlijmd douglashout en de staanders uit duurzaam azobéhout. Uit diverse reacties van langskomende fietsers blijkt dat de naamsvermelding op de slagbomen sterk bijdraagt aan de bekendheid van het Gedenkbos.

Lente in het Gedenkbos

Overal nieuw fris groen en snel uitdijende takken. De lente in het bos was explosief dit jaar. De natuur had wat in te halen.

Golven van bloesem
De haag van krentenboom rondom het landgoed was snel uitgebloeid. Krentenbomen bloeien weelderig maar kort. Dat geldt ook voor de vele lijsterbessen, die al snel hun felrode besjes gaan vormen. Maar de inlandse vogelkers en vooral de acacia’s – met hun heerlijke zoete geur – staan nog overdadig in bloei. En wat bloeit er nu én nog vele maanden lang? Het sporkehout, met een minder mooie naam ook wel ‘vuilboom’ genoemd. Spork heeft opvallende bloemetjes maar bloeit doorlopend. Van mei tot ver in september zijn zij een bron van voeding voor insecten. En er staan er duizenden in het Gedenkbos. Die doorbloeiende struiken zijn juist heel waardevol.

Bijenvolken geplaatst
Imker Marcel Horck van imkerij Beezzzz heeft begin mei de eerste vier bijenkasten geplaatst op het terrein van het Gedenkbos. Aan de zuidkant bij de ingang is een stellage geplaatst waar uiteindelijk nog meer bijenvolken een plaats zullen krijgen. Imker en Syrische vluchteling Ali volgde een aanvullende imkercursus bij Beezzzz en zal de volken verzorgen. Juist de doorbloeiende spork in het Gedenkbos is aantrekkelijk voor de bijenpopulatie. Vijf maanden bloeitijd betekent vijf maanden voedsel voor de bijen. In maart en april doen de bijen hun mooie bestuivende werk in kassen van telers en tuinders. Daarna gaan ze voor de periode van zomer en herfst naar een andere voedselrijke omgeving, zoals het Gedenkbos.

Ontwikkeling Gedenkbos
Ondertussen gaan de werkzaamheden verder om het Gedenkbos aantrekkelijker en toegankelijker te maken. Een jaar geleden was het landgoed nog nagenoeg ontoegankelijk, ook voor wandelaars.  De vrijwilligers rooien veel Amerikaanse Vogelkers, leggen nieuwe paden aan, zetten het ven vrij van overtollige groei en maken het bos verder toegankelijk. Enkele gedenkveldjes bij de ingang zijn inmiddels bezet. Met publiciteit en voorlichting zal het bestaan van het Gedenkbos de komende maanden bij een groter publiek onder de aandacht worden gebracht.

Eerste bomen geplant

De eerste gedenkbomen zijn geplant in Gedenkbos De Spinder. Het Tilburgse koor ‘Russisch oktet’ heeft in juni 2017 drie verschillende bomen geplant voor leden die het koor ooit verloren heeft. Op een stemmige bijeenkomst met Russische muziek en gezang heeft het koor tijdens een plantceremonie op een groot plantveld een eik, een berk en een rode beuk geplant om de verloren leden op een eigen plaats in de natuur blijvend te herinneren. Daar komt een bankje bij te staan dat de leden van het koor kunnen gebruiken om in een omgeving van stilte en vogelgezang hun geliefde vrienden te gedenken.