Actueel

Tweede leven voor 100 kerstbomen

Het zijn eigenlijk de verschoppelingen onder de koopbomen. Kerstbomen staan 6 tot soms 10 jaar bij een kweker, worden dan geoogst, mogen in december vier weken lang een huiskamer sieren, en eindigen daarna bij de kliko of op z’n best op de composthoop of in de versnipperaar. Maar kunnen kerstbomen niet gewoon een tweede leven krijgen? Dat was het experiment voor Gedenkbos De Spinder. Roep mensen op hun kerstboom met kluit goed te verzorgen, haal de bomen op, en herplant ze tot een sparrenbosje in bestaande natuur.

Eenzijdig van soort zijn kerstbomen niet, in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt. We horen vaak ‘Nordman’, alsof dat de enige soort kerstboom is, maar in de praktijk gaat het om een grote variatie aan soorten. We kregen aanmeldingen van Koreaanse en Servische blauwsparren, maar ook sparren met bijna poëtische namen als Abies fraseri en Picea omorika.

Op 64 adressen in Tilburg en omgeving werden totaal 100 kerstbomen opgehaald in de dagen na Driekoningen. Daarvan zijn er in het Gedenkbos ongeveer 85 op een apart veld bijeengezet. Redelijk dicht op elkaar, zodat het bosje kan dichtgroeien en op die manier beschutting kan geven aan reeën en klein wild. 15 exemplaren zijn aan de rand van strooiveld ‘Sparrenbos’ geplant, waar ze dit veld sieren, afschermen en markeren.

Strooivelden in samenwerking met Crematorium Tilburg

Begin december is Gedenkbos De Spinder een samenwerking aangegaan met Crematorium Tilburg. Bij dat crematorium melden zich nabestaanden die de as van de overledene graag in de natuur zouden willen uitstrooien. Een dergelijk uitstrooiveld in de bossen past binnen de opzet van Gedenkbos De Spinder. Daarom zijn op het landgoed twee velden gemaakt die voor dat doel te gebruiken zijn. Voor het persbericht over deze samenwerking klik hier.

Ten noorden van het ven in het Gedenkbos is onder een tiental hoge sparren een uitstrooiveld van ongeveer 300 m2 ingericht met de naam ‘Sparrenbos’. Dit veld ligt onder dichte bomen en is gemarkeerd en omcirkeld door een houtwal en boomstammen.  Door de dichte sparrentakken biedt dit veld een speciale rust en afzondering ten opzichte van het omringende bos. Onder de bomen komen in driehoeken dikke stammen te liggen waarop een houtschijf aangebracht kan worden als aandenken aan de overledene.

Ten zuiden van hetzelfde ven is op een open veld nog een ander uitstrooiveld ingericht, genaamd ‘Berkenveld’, voornamelijk begrensd door berkenbomen. Het veld van ongeveer 200 m2 bestaat uit gras en heide is omringd door bestaande bomen en verder afgezet met boomstammen. Het ligt op een zonnige, open plaats in het bos, maar is door de afzetting met bomen en boomstammen duidelijk gemarkeerd en afgezonderd.

Nabestaanden kunnen bij het Crematorium Tilburg hun voorkeur voor verstrooiing in het Gedenkbos aangeven. Als zij de as ophalen in het crematorium maakt de beheerder van Gedenkbos De Spinder een afspraak voor een gelegenheid om as te verstrooien. Nabestaanden krijgen een houtschijf  van hardhout om daar de naam van en eventueel een korte boodschap voor de overledene op te zetten. Deze houtschijf wordt door de beheerder bevestigd op een boomstam aan de rand van het strooiveld als herinnering aan de verstrooiing. Voor deze dienst wordt een donatie gevraagd van € 50 als bijdrage aan de kosten van het Gedenkbos.

Modelbankjes geplaatst

Veel gebruikers van gedenkveldjes in Gedenkbos De Spinder vragen om een zitbankje ter verrijking en aankleding van hun gedenkveld. Tot op zekere hoogte kunnen de beheerders aan de wensen voldoen door omgewaaide bomen in het bos tot simpele bankjes te maken.  Ze zagen een stam in de lengte door en leggen die op twee grote klossen met een inkeping. Klaar. En voor sommigen is dat ook mooi en voldoende.

Maar er zijn nog veel mooiere bankjes te maken. Daarom gaat Gedenkbos De Spinder samenwerken met het bedrijfje Tuin en Haard. Ruud Verbeek van Tuin en Haard is professioneel houthobbyist in bijzondere planken en houtbanken. Zijn bedrijf heeft onder meer de prachtige slagbomen rond het Gedenkbos gemaakt. Verbeek bewerkt en verzamelt bijzondere planken van speciaal duurzaam hout, zoals acacia en inlands eiken, met mooie weren en vaak in gekromde vorm of in S-vorm. Daar kunnen voor buiten zowel tekstborden als mooie zitbankjes van gemaakt worden. Op een drietal plaatsen in het Gedenkbos staan inmiddels verschillende types bankjes als model voor wat er op verzoek te maken is.

Een tweede leven voor uw kerstboom

Koopt u altijd een kerstboom met kluit? En vindt u het dan ook jammer dat die boom na zes weken gebruik de straat op gaat en bij het afval belandt? Dat is nu niet meer nodig.

In Gedenkbos De Spinder, tussen het Blauwe Meer en Huis ter Heide, gaan vrijwilligers sparrenbosjes aanplanten van gebruikte kerstbomen. Op open plekken in het gedenkbos komen veldjes waar vele tientallen kerstbomen geplant kunnen worden. Kerstbomen kennen een grote variatie in kleur (van donkergroen tot blauwgroen) en in vorm (korte of lange takken, afhangende vorm, spitse of brede boomkroon). Die variatie geeft een mooie afwisseling in het bos. Bovendien zorgen bij elkaar geplaatste kerstbomen voor dichte beschutting, waardoor onder meer reeën zich er graag schuil houden. Kerstbomen zijn na 20 jaar 5 tot 10 meter hoog. In de winter zorgen ze in een bos voor frisgroene natuur tussen alle kale bomen en struiken die hun blad verliezen.

Wat is de opzet?
U meldt uw kerstboom met kluit aan op info@gedenkbosdespinder.nl  (vergeet niet uw adres en telefoonnummer te vermelden) en begin januari komen vrijwilligers bij u langs om de boom op te halen. Over de exacte datum krijgt u eind december per e-mail bericht.
Na het ophalen wordt uw boom in het bos geplant. Zo levert u met uw boom een bijdrage aan nieuwe natuur. Dat geeft u ook een beter gevoel als u een kerstboom koopt. En in het publiekstoegankelijke Gedenkbos aan het Spinderspad kunt u zelf altijd gaan wandelen en kijken wat er van uw boom geworden is.

Voor bewoners van de Reeshof komt er een apart inleverpunt. Bij pizzeria/restaurant The King of Italy aan de Huibevendreef 22 kunt u uw boom met kluit ook inleveren. Vrijwilligers van het Gedenkbos halen de bomen daar op om ze te kunnen herplanten.

Goed verzorgen
Belangrijk is dat u uw kerstboom voldoende verzorgt. Plaats de kluit in voldoende aarde, geef regelmatig water, en plaats de boom als het kan niet vlak bij een kachel. Het helpt ook als de boom na Kerstmis bij koud weer stapsgewijs kan wennen aan een lagere temperatuur, bijvoorbeeld in een bijkeuken of een schuur.

________________________________________________

Aanplant loofbomen en plukbosbomen

De komende maanden zal het gedenkbos verrijkt worden met honderden loofbomen. De opzet is om de dominantie van dennenbomen te doorbreken en uiteindelijk van een eenzijdig dennenbos een gemengd bos te maken. 

Europees Fonds
De aanplant is mogelijk gemaakt met subsidie van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. In een groot gebied in Brabant worden 400.000 inheemse loofbomen aangeplant om biodiversiteit te bevorderen en de ecologische veerkracht – zeker ook in verband met klimaatverandering – van bossen in Brabant te vergroten. De dennenbossen op de arme zandgronden in Brabant dienen gevarieerd bos te worden. Daarmee worden de pioniersbossen die veelal op heidegebieden geplant werden nu opgevolgd door soorten die ook bodemverbeterend werken, zoals esdoorns en lindes. Door een betere bodem kan een bos beter water vastgehouden. En ook wintereiken wordt aangeplant omdat deze beter bestand zijn tegen de toenemende droogte.

Toekomstbomen
De loofboomsoorten zijn ook in staat om te concurreren met de in Brabant alom voorkomende Amerikaanse vogelkers, die door zijn dominantie ook wel bospest wordt genoemd. Het streven is verder om een deel van de loofbomen alle ruimte te geven in het bos en tot grote zogenoemde ‘toekomstbomen’ te laten uitgroeien.
Op open plekken en ook onder bestaande bomen zullen alleenstaande loofbomen maar ook groepjes jonge bomen komen te staan, waarvan een deel met beschermende kokers. Het gaat om de volgende inheemse loofhoutsoorten: winterlinde, beuk, wintereik en drie soorten esdoorns (gewone, Noorse en veldesdoorn).

Plukbos
Voor het Gedenkbos komt er een speciale aanpassing. Een deel van de aan te planten loofbomen zal bestaan uit bomen die vruchten en noten geven. Het Gedenkbos wordt namelijk ook een plukbos. Als de nieuwe bomen groot genoeg zijn, kunnen bezoekers in het bos ook noten, kastanjes, hazelnoten en kersen plukken.

De uitvoering van het project wordt begeleid door ir. Etiënne Thomassen van de Bosgroep-Zuid uit Eindhoven.

Bosbodemonderzoek Universiteit Leuven

In het Gedenkbos komt u genummerde bomen en bladkorven tegen. Die staan daar niet zomaar. Een groep medewerkers van de KU Leuven doet in het Gedenkbos onderzoek naar bosbodems: de invloed van de Amerikaanse vogelkers op verrijking van de humuslaag en het tegengaan van verzuring in het bos.
Onderzoekers Bart Nyssen en Ellen Desie van het Departement Aard- en Omgevingswetenschappen nemen in het bos grondmonsters en meten de biomassa en voedingsstoffen die bomen aan het bos toevoegen.

Arme zandgronden
De bossen op de arme zandgronden in Midden-Brabant hebben een beperkte humuslaag. In het verleden waren deze arme gronden vaak heidegebied. In de laatste eeuw is daar in veel gevallen eenzijdig productiebos van dennenbomen geplant. Dennenbomen voegen weinig meer aan de bodem toe dan dennennaalden, die weinig voedingsstoffen bevatten. Mede om die reden is in het verleden de Amerikaanse vogelkers aangeplant. Die doet het heel goed op arme gronden en voegt met afvallend blad en vruchten wel veel toe aan de humuslaag. Maar die vogelkers werd ook een plaag. In Brabant bestrijdt Natuurmonumenten met wel 100 vrijwilligers de verbreiding van deze dominante exoot, omdat veel bossen inmiddels vol staan met deze soort.

Bosbodems verrijken
Maar de Amerikaanse vogelkers heeft dus ook een goede invloed op de vorming van een humusrijke bosbodem. Kan deze soort toch een nuttige functie vervullen en ingezet worden om
bosbodems te verrijken en zo bij te dragen aan een betere bodem voor bijvoorbeeld inlandse eiken? Dat is een van de vragen die de KU Leuven onderzoekt. Zij meten hoeveel voedingsstoffen er in bladeren zitten en hoeveel humusvormend materiaal er ontstaat in een omgeving met alleen inlandse eiken, en hoe groot die vorming is als er ook veel Amerikaanse vogelkers aanwezig is. Daarvoor gebruiken ze de bladkorven. Die vangen de afvallende bladeren op. De onderzoekers analyseren vervolgens de opbrengst aan bladeren in de verschillende korven.

Door de positieve eigenschappen van de vogelkers te meten, is het mogelijk adviezen uit te brengen over de inzet van humusverbeterende soorten ten dienste van soorten die men uiteindelijk wil bevorderen, zoals inheemse eiken, lindes en esdoorns. Dat is het verhaal achter de genummerde bomen, de bodemmonsters en de bladkorven in het Gedenkbos.

Nazomer 2018

Spinderhoning
De eerste officiële Spinderhoning is geoogst! Koudgeslingerd door imkerij Beezzzz, die in mei ruim 20 bijenvolken in het Gedenkbos had geplaatst. De bomen en struiken hebben, ondanks de droge zomer, genoeg voedsel geboden voor de bijen, getuige de mooie oogst.

Boomkunstwerk ‘Dryade’
Op de hoek van Gedenkbos De Spinder, op de kruising Spinderspad-Bergstraat, staat sinds half september een boomkunstwerk van het Gedenkbos. Het beeld van 2,5 meter hoog trekt veel bekijks en bracht de eerste weken elke dag tientallen fietsers en wandelaars ertoe om foto’s van het kunstwerk te maken.

Het boomkunstwerk is gemaakt door houtsculpturist Hans Nijmeijer uit Ambt-Delden (bij Hengelo). Op www.boomkunst.nl is in foto’s een deel van zijn verdere werk te vinden. Hij kreeg van ons het verzoek uit een dikke eik een boomnimf – een zogenoemde dryade, bij de Grieken een charmante halfgodin die het bos beschermt – te zagen. Met een geweldig resultaat. Zie de foto’s.

De uitgekozen boom had in het verleden al twee van de drie opgaande stammen verloren doordat deze over de weg hingen en weggesnoeid moesten worden. Die twee stammen zijn gebruikt voor de opgaande armen van de Dryade. We gaan ervan uit dat de boom gewoon blijft leven. Van de omvang is minstens 60% van de schors behouden; de derde opgaande stam gaat met een gezond bladerdak naar 12 meter hoogte.

Ven uitgegraven en hersteld
In de jaren zestig van de vorige eeuw is op het landgoed een klein ven uitgegraven om zand te winnen en water beschikbaar te hebben voor de bouw van bungalow ‘Het Zonneke’ op het naastgelegen perceel. Dit ven valt meestal in de loop van de zomer droog, maar is tot die periode van het jaar een verzamelplaats voor kikkers, padden, libellen en drinkende reeën. In de loop van tientallen jaren was het ven ver dichtgegroeid door overhangende bomen en overdadige begroeiing in het water. Die situatie is in september rechtgezet. Aan de zuidzijde zijn zeven dikke dennen weggehaald om meer licht op het ven te laten vallen. En een kraan heeft de humuslaag in het ven uitgeschraapt tot op het witte zand en een gedeelte van het ven uitgegraven tot er grondwater in kwam te staan.  De volgende ochtend bleek dat het water in het ven al direct was ontdekt: de afdrukken van vele tientallen reeënpoten aan de waterkant getuigden daarvan.

Toegangswegen en slagbomen
Aan het Spinderspad is het Gedenkbos op twee plaatsen met een weg toegankelijk gemaakt. Die wegen zijn in september met een kleine loader geschaafd, zodat de vrijwilligers voor onderhoud en beplanten ook met een auto met aanhanger in het bos kunnen komen. Nu de grote graspollen zijn verdwenen, maken de paden ook het wandelen een stuk comfortabeler.

In augustus zijn voor die toegangswegen aan het Spinderspad slagbomen aangebracht met de naam ‘Gedenkbos De Spinder’. De slagbomen zijn gemaakt uit verlijmd douglashout en de staanders uit duurzaam azobéhout. Uit diverse reacties van langskomende fietsers blijkt dat de naamsvermelding op de slagbomen sterk bijdraagt aan de bekendheid van het Gedenkbos.

_______________________________________________________________

Lente in het Gedenkbos

Overal nieuw fris groen en snel uitdijende takken. De lente in het bos was explosief dit jaar. De natuur had wat in te halen.

Golven van bloesem
De haag van krentenboom rondom het landgoed was snel uitgebloeid. Krentenbomen bloeien weelderig maar kort. Dat geldt ook voor de vele lijsterbessen, die al snel hun felrode besjes gaan vormen. Maar de inlandse vogelkers en vooral de acacia’s – met hun heerlijke zoete geur – staan nog overdadig in bloei. En wat bloeit er nu én nog vele maanden lang? Het sporkehout, met een minder mooie naam ook wel ‘vuilboom’ genoemd. Spork heeft opvallende bloemetjes maar bloeit doorlopend. Van mei tot ver in september zijn zij een bron van voeding voor insecten. En er staan er duizenden in het Gedenkbos. Die doorbloeiende struiken zijn juist heel waardevol.

Bijenvolken geplaatst
Imker Marcel Horck van imkerij Beezzzz heeft begin mei de eerste vier bijenkasten geplaatst op het terrein van het Gedenkbos. Aan de zuidkant bij de ingang is een stellage geplaatst waar uiteindelijk nog meer bijenvolken een plaats zullen krijgen. Imker en Syrische vluchteling Ali volgde een aanvullende imkercursus bij Beezzzz en zal de volken verzorgen. Juist de doorbloeiende spork in het Gedenkbos is aantrekkelijk voor de bijenpopulatie. Vijf maanden bloeitijd betekent vijf maanden voedsel voor de bijen. In maart en april doen de bijen hun mooie bestuivende werk in kassen van telers en tuinders. Daarna gaan ze voor de periode van zomer en herfst naar een andere voedselrijke omgeving, zoals het Gedenkbos.

Ontwikkeling Gedenkbos
Ondertussen gaan de werkzaamheden verder om het Gedenkbos aantrekkelijker en toegankelijker te maken. Een jaar geleden was het landgoed nog nagenoeg ontoegankelijk, ook voor wandelaars.  De vrijwilligers rooien veel Amerikaanse Vogelkers, leggen nieuwe paden aan, zetten het ven vrij van overtollige groei en maken het bos verder toegankelijk. Enkele gedenkveldjes bij de ingang zijn inmiddels bezet. Met publiciteit en voorlichting zal het bestaan van het Gedenkbos de komende maanden bij een groter publiek onder de aandacht worden gebracht.

Eerste bomen geplant

De eerste gedenkbomen zijn geplant in Gedenkbos De Spinder. Het Tilburgse koor ‘Russisch oktet’ heeft in juni 2017 drie verschillende bomen geplant voor leden die het koor ooit verloren heeft. Op een stemmige bijeenkomst met Russische muziek en gezang heeft het koor tijdens een plantceremonie op een groot plantveld een eik, een berk en een rode beuk geplant om de verloren leden op een eigen plaats in de natuur blijvend te herinneren. Daar komt een bankje bij te staan dat de leden van het koor kunnen gebruiken om in een omgeving van stilte en vogelgezang hun geliefde vrienden te gedenken.